Catfight. Człowiek człowiekowi… człowiekiem.

          Wisława Szymborska napisała kiedyś wiersz o tym „jak dobrze się trzyma w naszym stuleciu nienawiść”, bystrze w nim zauważając, że „jakie to łatwe dla niej – skoczyć, dopaść”. Dosłownie o niebywałej ‘fizycznej sprawności’ nienawiści traktuje film Catfight w reżyserii Onura Tukela. Veronica (Sandra Oh) i Ashley (Anne Heche) to dwie szczerze się nienawidzące bohaterki tej czarnej komedii, których wzajemna niechęć jest tak zapiekła, że doprowadza je obie na granicę życia i śmierci. W bardzo dosłownej oraz okrutnej satyrze na współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, jaką jest Catfight, jej bohaterki nie poprzestają na wymianie złośliwości i wyzwisk pod swoim adresem: dochodzi do rękoczynów, i to godnych kina akcji pierwszej klasy. Trzy odrębne sekwencje trzech różnych pojedynków Veroniki i Ashley to w filmie kulminacje absurdalnych sytuacji oraz zachowań, które współcześnie uchodzą za całkowicie normalne. Najmniej absurdalne w tym obrazie wydają się natomiast krwawe sparingi dwóch kobiet, które są tylko ich atawistyczną reakcją na głupotę i nonsensy dzisiejszego świata.

          Reżyserem oraz autorem scenariusza do Catfight jest Onur Tukel, amerykański aktor, malarz i filmowiec tureckiego pochodzenia. Onur Tukel związany jest blisko z nowojorską niezależną sceną filmową, od połowy lat 90-tych ubiegłego wieku tworzącym w Nowym Jorku swoje autorskie projekty. Catfight jest jego ostatnim filmem, z którym Onur Tukel pojawił się premierowo na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto we wrześniu 2016 roku. Obraz uzyskał spore zainteresowanie filmowego środowiska nie tylko ze względu na swój temat oraz intrygującą historię, ale przede wszystkim z uwagi na pełen zaangażowania fantastyczny duet obsadowy Sandry Oh i Anne Heche, które swoimi rolami dwóch nieubłaganych rywalek odstawiają w Catfight prawdziwy aktorski popis życia.

          Veronica (Sandra Oh) jest mieszkającą w Soho w Nowym Jorku zamożną panią domu, której mąż to biznesmen prosperujący na terenach ogarniętych wojną. Veronica ma młodego, zdolnego syna i ewidentny problem z alkoholem. Ashley (Anne Heche) jest artystką-malarką, której obrazy nie cieszą się zbytnią popularnością, stąd kobieta pomaga w charakterze kelnerki swojej dziewczynie, Lisie (Alicia Silverstone), w obsłudze urodzinowego przyjęcia dla znacznie lepiej sytuowanych. To właśnie na tym przyjęciu dochodzi do niespodziewanego spotkania Ashley i Veroniki, znających się wcześniej z college’u. Szybko staje się jasne, że kobiety nigdy nie darzyły się przesadną sympatią. Kontrasty ich obecnego życia (artystyczne niespełnienie i brak pieniędzy Ashley kontra bogactwo oraz bycie żoną na pokaz Veroniki) tylko pogarsza ich wzajemną percepcję, dając impuls do bezprecedensowej bójki, która na resztę życia zakotwiczy egzystencję obu kobiet w bezinteresownym dążeniu do zniszczenia rywalki.

          Na promującym Catfight plakacie możemy przeczytać, że jest to ‘czarno-niebieska komedia’ (a black and blue comedy), co w tym przypadku może znaczyć tylko jedno: odmalowana w filmie natura ludzka nie dość, że skłania widza ku pesymizmowi, to jeszcze popycha go w stronę depresji… Nie musimy się jednak obawiać traumatycznych doznań psychicznych po kontakcie z Catfight: komedia ta nie pozostawia nam najmniejszych złudzeń co do małostkowości i okrucieństwa jego bohaterek, ale robi to w tak fenomenalnie lekki oraz katarktyczny sposób, że w finale jesteśmy bardziej zdumieni niż przygnębieni nędzą ludzkiej natury. A jest to nędza niebotycznych wręcz rozmiarów: aby ją lepiej jeszcze naświetlić Onur Tukel rezygnuje w swoim filmie z zasad prawdopodobieństwa, każąc obu swoim bohaterkom zapaść w dwuletnią śpiączkę w różnym czasie i przebudzić się w całkowicie odmienionym świecie. Veronica i Ashley w zupełnie innych okresach swojej egzystencji zostają doświadczone niczym biblijny Hiob: tracą dosłownie wszystko, czego dorobiły się w swoim długim życiu. Najbardziej spektakularne życiowe perturbacje nie są jednak w stanie zmienić ich wzajemnej nienawiści, która do końca pozostaje główną siłą sprawczą ich działań. Bezwzględna rywalizacja dwóch (cywilizowanych w końcu) kobiet w średnim wieku budzi oczywiście śmiech i niezdrową ekscytację, ale ich waśń jest całkiem na poważnie, podobnie jak całkiem na poważnie wyglądają ich trzy filmowe sparingi, których nie powstydziłoby się dobre kino akcji. W pieczołowicie dopracowanej choreografii ich pojedynków objawia się najbardziej bezinteresowna nienawiść, idąca w parze z żądzą zniszczenia, tak typową dla ludzkiej mentalności.

          Catfight wykracza daleko poza komedię o dwóch skonfliktowanych paniach. Film ma ambicje bycia bezlitosną satyrą na amerykańskie społeczeństwo i jego popkulturę. Akcja obrazu dzieje się w bliżej nieokreślonej, ale całkiem niedalekiej przyszłości, w której USA w trosce o swoje geopolityczne interesy rozpętują krwawą wojnę na Bliskim Wschodzie. Młodzi chłopcy powoływani są do wojska, po czym giną tysiącami, a o nastrojach społecznych dowiadujemy się z telewizyjnych komentarzy, które w komiczno-ironicznym stylu informują o kolejnych wojennych hekatombach. Panuje powszechne zobojętnienie, ludzie uciekają w telewizyjną rozrywkę najgorszego sortu, której kwintesencją staje się skecz z ‘człowiekiem-maszyną do pierdzenia’… Kpiny z telewizji, sztuki oraz polityki stają się w Catfight miarą wartości i duchowego stanu społeczeństwa. Jego kondycja jest wyjątkowo marna – opiera się głównie na koniunkturalizmie, przewadze silniejszego nad słabszym, przemocy, a także jednostkowym egoizmie i znieczuleniu. Obie bohaterki Catfight nie żyją w próżni, są wzorcowym produktem swoich czasów: dominujące w ich otoczeniu nastroje przesączają się do ich własnej, skrajnie roszczeniowej percepcji świata. Wszelkie absurdy i frustracje otaczającego je świata bohaterki kumulują w sobie, po czym nieświadomie wyładowują je w postaci wzajemnej rywalizacji aż do wyniszczenia. Bardzo podobna relacja ma miejsce w fenomenalnym serialu Feud amerykańskiej stacji FX, w którym z zapartym tchem śledzimy wieloletni spór między dwiema wielkimi aktorkami złotej ery Hollywood: Bette Davis (Susan Sarandon) oraz Joan Crawford (Jessica Lange). Zarówno w dramatyczno-biograficznym serialu Feud, jak i w komediowo-satyrycznym Catfight dwie skonfliktowane kobiety stają się ofiarami swoich czasów, swojego otoczenia oraz przede wszystkim swojego rozbuchanego ja. Różnice charakteru bądź statusu nigdy nie wytłumaczą bezwzględnej nienawiści między Veroniką a Ashley. Przyczyny ich waśni leżą znacznie głębiej, mając swoje korzenie w tej pokręconej stronie natury człowieka, która w chwilach presji i zagrożenia każe nam rzucać się sobie do gardeł.

I Don't Feel at Home in This World Anymore. Święte słowa.

          Ile razy w życiu mieliście poczucie, że czara goryczy się przepełniła, a jej zawartość powoli rozlewa się po waszym ciele? Z takiego właśnie stanu ducha bierze swój początek historia w filmie I Don't Feel at Home in This World Anymore. Nie od dziś wiemy, że świat w przeważającej części zaludniony jest przez obojętnych, całkowicie pozbawionych empatii dupków – ludzi, dla których priorytetem jest bezlitosna i chciwa eksploatacja wszelkich możliwych zasobów tej planety, bez względu na ich rodzaj. Ruth (Melanie Lynskey), główna bohaterka I Don't Feel at Home in This World Anymore, ma już powyżej uszu ludzkich pasożytów, żerujących na przyzwoitości osób takich jak ona. Kiedy jej dom pada ofiarą włamania i kradzieży, Ruth postanawia wziąć sprawy w swoje ręce, osobiście tropiąc potencjalnych włamywaczy przy pomocy dość ekscentrycznego sąsiada, Tony’ego (Elijah Wood). Para detektywów-amatorów nie podejrzewa jednak z jakiego kalibru socjopatami przyjdzie im się zmierzyć w finale.

          I Don't Feel at Home in This World Anymore jest filmowym debiutem reżyserskim Macona Blaira, aktora znanego m.in. ze swoich ról w niezależnych thrillerach Jeremy’ego Saulniera takich jak Blue Ruin (2013) czy Green Room (2015). Macon Blair, zainspirowany z pewnością swoim aktorskim doświadczeniem w tego typu filmach, postanowił napisać scenariusz i wyreżyserować swój własny thriller kryminalny, pożeniony jednak dodatkowo z czarną komedią, niepozbawioną dużej dawki absurdalnego humoru. I Don't Feel at Home in This World Anymore pokazano premierowo w głównym konkursie dramatycznym na Sundance Film Festival w styczniu 2017 roku. Obraz wygrał cały konkurs, zdobywając najbardziej prestiżową Grand Jury Prize na zakończenie imprezy. W nieco ponad miesiąc od premiery, w lutym 2017 roku film wszedł do dystrybucji w serwisie streamingowym Netflix, który ma do niego wyłączne prawa. I Don't Feel at Home in This World Anymore jest zatem pierwszym niezależnym zwycięzcą z Sundance, który nie będzie miał kinowej premiery: jego dystrybucja w całości odbywa się w Internecie w formie streamingu na Netflix.

           Melanie Lynskey wciela się w I Don't Feel at Home w postać Ruth, pielęgniarki w domu opieki nad starszymi osobami w miasteczku w stanie Oregon. Ruth jest zwyczajną, samotnie mieszkającą kobietą, którą irytują ciągłe przejawy rasizmu i egoizmu, manifestowane z dużą częstotliwością przez jej najbliższe otoczenie. Cierpliwość do ludzi kończy się w Ruth z chwilą, gdy jej dom staje się celem grabieży, a kobieta traci laptopa, leki i odziedziczony po ukochanej babce srebrny serwis. Gdy policja nie podejmuje żadnych skutecznych działań w celu ujęcia sprawców włamania, Ruth postanawia przeprowadzić swoje prywatne śledztwo. W dziele tropienia lokalnych rzezimieszków Ruth pomaga jej empatyczny i nieco ekscentryczny sąsiad z osiedla, Tony (w tej roli Elijah Wood). Im bardziej zaawansowany etap amatorskiego dochodzenia Tony’ego i Ruth, tym bardziej kryminalny komediodramat przeistacza się w tryskający czarnym humorem, nieprzewidywalny thriller.

         

         

          W jednej ze scen w filmie główna bohaterka przyznaje szczerze, jakie jest jej najgłębsze życzenie: i nie chodzi jej tylko o odzyskanie skradzionych rzeczy, ale przede wszystkim o to, aby ludzie przestali zachowywać się jak skończone dupki. Na każdym kroku Ruth natyka się na przejawy wrogości lub zobojętnienia ze strony innych ludzi, są to drobne rzeczy, jak na przykład skrajnie rasistowska podopieczna w pracy, ludzie nie respektujący kolejek przy kasie, czy bezmyślnie trujący powietrze spalinami ze swoich terenowych samochodów. Wszystko to jednak odkłada się w Ruth, czyniąc jej osobowość wysoce podminowaną. Miarka się przebiera, ale tylko po to, aby Ruth mogła się przekonać jak wielu psychopatów i socjopatów czai się w społeczeństwie. Ciężko by się oglądało I Don't Feel at Home in This World Anymore gdyby nie jego komediowa formuła. Czarny humor i rozliczne absurdy codziennego życia pozwalają nam oglądać ten film z ciągle rosnącym zaintrygowaniem. Im dalej w las, tym jest jeszcze ciekawiej: w fabule dużo się dzieje a elementy thrillera sprawiają, że jesteśmy nieustannie niemalże zaskakiwani. Sprawy szybko wymykają się spod kontroli a w powietrzu wisi coraz mroczniejsza satyra na tak zwanych zwykłych, przeciętnych obywateli.

          I Don't Feel at Home in This World Anymore jest filmem na małą skalę, na każdym kroku transparentna jest jego niezależność. Obraz portretuje niewielką, amerykańską społeczność i równie drobnych kryminalistów, których znajdzie się w każdym małym miasteczku. Przeciętna, zupełnie zwyczajna jest też heroina: Melanie Lynskey znakomicie wciela się tutaj w małomiasteczkową szarą myszkę, która z frustracji potrafi też ryknąć jak lew. Jej Ruth zdecydowanie odbiega od hollywoodzkich standardów bohaterki kina akcji: jej figura daleka jest od ideału, jej praca mało satysfakcjonująca, a ona sama nie jest ani przesadnie elokwentna, ani nadmiernie inteligentna. O pewnych brakach w jej inteligencji świadczyć mogą chociażby niebezpieczeństwa, na jakie się naraża w swojej krucjacie dla odzyskania babcinych sreber. Towarzyszący jej dobrowolnie w tym śledztwie Tony nie jest bynajmniej typem bodyguarda, wystarczy tylko przypomnieć, że w tę postać wciela się niepozorny Elijah Wood. Szara myszka i lokalny ekscentryk stanowią doskonałą parę do niezależnego filmu, a już na pewno dobrze wypadają w konfrontacji z bandą małomiasteczkowych socjopatów. To właśnie detale czynią z niezależnego kina prawdziwą siłę pociągową współczesnej amerykańskiej kinematografii. Te detale to zabarwiony absurdem, sytuacyjny często humor, klimat powszedniości i codzienności oraz wreszcie zwykli, przeciętni bohaterowie. Mała skala i duże ambicje owocują niezależnymi dziełami w rodzaju I Don't Feel at Home in This World Anymore. Oglądając takie filmy, znakomicie potrafimy się odnaleźć w ich świecie, który po części jest również naszym światem, w którym my także nie czujemy się już jak w domu.

20th Century Women. Żywoty nieświęte.

            Trzy kobiety. Trzy pokolenia. Trzy mentalności. W filmie 20th Century Women przenosimy się do słonecznej, tętniącej życiem Kalifornii końca lat 70-tych ubiegłego wieku. Poznajemy trzy intrygujące kobiece biografie, których losy przecięły się w kalifornijskim Santa Barbara w 1979 roku. Żywoty to barwne, skomplikowane i wymykające się łatwej ocenie. Jednego tylko można być pewnym: bohaterkom 20th Century Women daleko do ortodoksji oraz tak zwanego życiowego poukładania. Wszystkie trzy eksperymentują z mężczyznami w swoim życiu, tak samo jak nie zadowalają się najprostszymi receptami na szczęście. Poznajemy zatem trzy frapujące kobiece portrety, które są niczym zrobione z zaskoczenia fotografie: mówią coś o swoim przedmiocie, jednocześnie pozostawiając jego esencję nieuchwytną.

            20th Century Women jest trzecim autorskim projektem filmowym niezależnego reżysera Mike’a Mills’a, znanego dobrze z wcześniejszych Debiutantów (Beginners) z 2010 roku. W Debiutantach Mills opowiedział nam historię swojego ojca, w którego w niezapomnianej roli wcielił się sam Christopher Plummer (i za którą to kreację dostał też Oscara). W 20th Century Women reżyser postanowił zmierzyć się z własnym dorastaniem oraz figurą matki. Oparty w części na autobiograficznych motywach komediodramat pokazany został po raz pierwszy na początku października 2016 roku na New York Film Festival. Napisany przez Mills’a scenariusz zgarnął w 2017 roku nominację do Oscara w kategorii najlepszy scenariusz oryginalny, sam film zaś był nominowany do Złotego Globu w kategorii najlepsza komedia/musical. Nominację do tej ostatniej nagrody otrzymała również Annette Bening za swój performance w roli Dorothei, postaci inspirowanej osobą matki reżysera obrazu.

            Centralną postacią w filmie jest Dorothea (świetna Annette Bening), 55-letnia samotna matka prowadząca pensjonat w Santa Barbara w południowej Kalifornii w końcówce lat 70-tych XX wieku. Dorothea ma dorastającego, 15-letniego syna Jamiego (Lucas Jade Zumann). Bojąc się popełnienia poważnych błędów wychowawczych, Dorothea zwraca się o pomoc do dwóch młodszych od siebie kobiet. Jedną z nich jest Abbie (znakomita Greta Gerwig), mieszkająca w pensjonacie Dorothei aspirująca fotografka, zmagająca się dodatkowo z nowotworem szyjki macicy. Drugą kobietą jest Julie (Elle Fanning), najlepsza przyjaciółka Jamiego, z którym łączy ją czysto platoniczna więź. Abbie i Julie mają zatem wspomóc Dorotheę w trudnym zadaniu przygotowania jej syna do życia w ciągle zmieniającym się świecie. Przy całkowitej nieobecności ojca, Jamie znajduje się pod przemożnym wpływem trzech bardzo różnych (i silnych) kobiecych charakterów, co tylko jeszcze bardziej komplikuje ten przełomowy okres w jego życiu.

             Mike Mills napisał scenariusz do 20th Century Women z myślą o własnym dojrzewaniu i relacjach z matką. Wcielająca się w postać Dorothei Annette Bening jest zatem emanacją rodzicielki reżysera filmu, a w każdym razie próbą uchwycenia osobowości tej dość nietypowej kobiety. Filmowa Dorothea jest ciekawym połączeniem apodyktyczności i liberalizmu. Ma bardzo silny charakter i postępowe (jak na swoją 50-tkę) poglądy. Dorothea prowadzi w Santa Barbara pensjonat, w którym zamieszkują ‘wolne duchy’. Wśród pensjonariuszy jest jeden mężczyzna, William (Billy Crudup), w którym Dorothea dostrzega potencjał do stania się figurą ojca dla jej samotnie przez nią wychowywanego syna, Jamiego. Prosty i prostoduszny William (rzemieślnik z zawodu) nie zdaje jednak egzaminu, dlatego Dorothea zwraca się z prośbą o pomoc w wychowaniu syna do dwóch skomplikowanych (każda na swój sposób) kobiet. Pierwsza z nich, Abbie (rewelacyjna jak zwykle Greta Gerwig), to ekscentryczna fotografka, która właśnie wygrała walkę z rakiem szyjki macicy. Abbie jest feministką i w ramach edukowania 15-letniego Jamiego podsuwa mu mnóstwo feministycznych pozycji z literatury, z których Jamie dowiaduje się dużo między innymi o stymulowaniu łechtaczki… Abbie zabiera też Jamiego na imprezy do klubów, gdzie uczy go uwodzić werbalnie starsze od niego kobiety. Zgoła inaczej przedstawiają się relacje młodego Jamiego z Julie (Elle Fanning), dziewczyną będącą właściwie w jego wieku. Julie traktuje chłopaka jak swojego najlepszego przyjaciela. Nie chce też (ku frustracji Jamiego) uprawiać z nim seksu w obawie przed zrujnowaniem ich specjalnej więzi. Wszystko to nie przeszkadza dziewczynie spędzać nocy w łóżku Jamiego (oczywiście bez wiedzy jego matki) i dzielić się z nim pikantnymi szczegółami na temat swojego pożycia seksualnego z innymi chłopcami… Ekscentryczność i feminizm Abbie oraz zadziorność i zbuntowanie Julie stanowią prawdziwe wyzwanie nie tylko dla dorastającego Jamiego, ale też dla samej Dorothei.

          Annette Bening daje kolejny popis w swojej karierze, kreując postać ciągle uciekającej wszelkim kategoryzacjom Dorothei. Grana przez Bening kobieta żyje niejako w samym centrum postępowych Stanów Zjednoczonych. Jest rok 1979 w południowej Kalifornii, wszyscy eksperymentują z narkotykami, popularny staje się punk, swój schyłek przeżywa era disco. Dorothea bacznie obserwuje to, co dzieje się wokół niej i najwyraźniej nie chce być uważana za sztywną i konserwatywną. Widzimy więc jak utrzymuje bliskie więzi z osobami młodszymi o całe pokolenie, wyprawia się nawet do klubu i próbuje marihuany. Nie uważa też, aby jej synowi konieczny do szczęścia był ojciec, woli raczej pozwolić mu na przebywanie w towarzystwie tak ekstrawaganckich kobiet, jak Abbie i Julie. W postaci Dorothei zderzają się pewność siebie i niepewność co do poczynionych życiowych wyborów. Dorothea zna dobrze siebie, wie, czego chce i co jest dla niej dobre, nie jest jednak przekonana, czy wie najlepiej, co jest dobre dla jej młodego syna. Gdzieś pomiędzy pewnością siebie i niepewnością co do innych ludzi i ich poczynań kształtuje się unikalny charakter Dorothei. Mike Mills po raz kolejny od czasów świetnych Debiutantów napisał znakomity scenariusz, który pozwala nam przyjrzeć się dokładnie jego nietuzinkowym bohaterom. Poza teraźniejszością bowiem poznajemy także, opowiedzianą w narracyjnych skrótach, ich przeszłość oraz przyszłość. I choć film ma niespełna dwie godziny, a intrygujących postaci jest kilka, to na koniec seansu mamy nieodparte wrażenie, że bardzo dobrze poznaliśmy ich zdecydowanie dalekie od świętości żywoty.

Moonlight. Historia miłości nieprzeżytej.

          Moonlight Barry’ego Jenkinsa ma narracyjną strukturę tryptyku, w którym w trzech zasadniczych odsłonach poznajemy historię czarnoskórego geja z okolic Miami na Florydzie. Trzech aktorów w różnym wieku gra postać Chirona, którego obserwujemy najpierw jako małego chłopca, następnie nastolatka, a wreszcie dorosłego mężczyznę. Dorastanie i problem tożsamości (głównie seksualnej) znajdują się w centrum zainteresowania twórców tego dzieła. Na ekranie pojawia się mnóstwo stereotypów kojarzonych z afroamerykańską społecznością w USA. Stereotypy te zostają jednak zakwestionowane, rozmontowane niejako od środka: w subtelny, niezwykle liryczny sposób życie bohaterów Moonlight nabiera na naszych oczach dwuznaczności i wielowymiarowości. To, co najważniejsze w tym filmie nie zostaje wykrzyczane, nie zostaje nawet wypowiedziane: wszystko staje się dla nas jasne w ostatnich scenach filmu za pośrednictwem spojrzeń, gestów i muzyki. W tak poetycki oraz intymny sposób odkrywana jest przed nami w Moonlight historia miłości nieprzeżytej.

          Twórcą Moonlight jest Barry Jenkins, niezależny czarnoskóry reżyser, znany wcześniej ze swojego udanego debiutu, czyli filmu Medicine for Melancholy (Lekarstwo na melancholię) z 2008 roku. Scenariusz Barry Jenkins napisał na podstawie nieopublikowanej sztuki teatralnej autorstwa Tarella Alvina McCraney’a pod tytułem In Moonlight Black Boys Look Blue. Moonlight jest drugim w dorobku Jenkinsa pełnym metrażem, pokazanym po raz pierwszy z początkiem września 2016 roku na Telluride Film Festival. Obraz od razu przykuł uwagę krytyków filmowych, stając się najwyżej ocenionym filmem 2016 roku. Znakomite recenzje przełożyły się na deszcz nagród: film zdobył w sumie osiem nominacji do Oscarów, sześć do Złotych Globów i cztery do nagród BAFTA. Moonlight zdobył Złotego Globa w kategorii najlepszy dramat oraz trzy Oscary, w tym dla najlepszego filmu, za najlepszy scenariusz adaptowany i za najlepszą rolę drugoplanową dla Mahershala Ali. Moonlight jest pierwszym obrazem o tematyce LGBTQ, który zdobył nagrodę Akademii dla najlepszego filmu.

         Postać Chirona, czarnoskórego mieszkańca Liberty City w obrębie Miami na Florydzie, grają po kolei trzej aktorzy. W pierwszym segmencie tryptyku bohatera jako małego chłopca (przezwanego przez inne dzieciaki ‘Little’) gra Alex R. Hibbert. Chłopiec wychowywany jest bez ojca przez swoją uzależnioną od narkotyków matkę (nominowana do Oscara za najlepszą drugoplanową rolę żeńską Naomi Harris). Prześladowany przez rówieśników Chiron poznaje dilera narkotyków Juana (Oscarowa kreacja Mahershala Ali), który otacza go opieką i szybko staje się dla niego namiastką figury nieobecnego ojca. W nastoletnim Chironie (granym w tym drugim segmencie przez Ashtona Sandersa) nasilają się problemy z tożsamością, głównie tą seksualną, jako że Chiron powoli uświadamia sobie swój homoseksualizm. Decydująca dla jego dalszego emocjonalnego rozwoju staje się znajomość z Kevinem (Jharrel Jerome), rówieśnikiem z tej samej szkoły. Epizod na plaży między tymi dwoma chłopcami ma fundamentalne znaczenie dla dorosłego już Chirona (w trzecim i ostatnim segmencie granego przez Trevante Rhodes’a). Po latach niewidzenia się dochodzi w finale filmu do ponownego spotkania Chirona z Kevinem (André Holland). To właśnie to spotkanie między dwojgiem dorosłych już mężczyzn stanowi piękną i intensywną emocjonalnie kulminację całego filmu.

           Moonlight osadzony jest i jednocześnie sfilmowany w afroamerykańskiej dzielnicy Liberty City w obrębie Miami na południu Florydy. W filmie pojawiają się wszystkie stereotypowe bolączki czarnej społeczności w Stanach Zjednoczonych: handel narkotykami, bieda, przemoc i rasizm. Matka bohatera filmu boryka się z uzależnieniem od cracku, najlepszy przyjaciel i opiekun małego Chirona w jednym to nikt inny jak lokalny diler narkotyków i przy okazji główny dostawca matki… Nieznający swojego ojca chłopiec jest ponadto nieustannie bity i prześladowany przez swoich rówieśników. Chiron nie dość, że jest czarny w Ameryce, to jeszcze homoseksualny w zamkniętej, nietolerancyjnej, opartej na męskiej przemocy wspólnocie. Wydaje się, że już gorzej być dla niego nie może. A jednak, stereotypy w filmie Barry’ego Jenkinsa zostają wywrócone niejako od środka. Moonlight nie staje się zatem kolejnym potwierdzeniem tego, jak źle i beznadziejnie wygląda życie typowego Afroamerykanina. Diler narkotyków Juan (nagrodzona Oscarem wybitna kreacja Mahershala Ali) nie jest wcale czarnym charakterem. Jego postać jest owszem bardzo dwuznaczna moralnie, ale jako człowiek Juan jest wybawieniem dla desperacko potrzebującego wsparcia Chirona. Juan staje się tak dobrym opiekunem dla naszego bohatera, że stanowi właściwie dla niego figurę ojca. Grana przez Naomi Harris matka Chirona, Paula, także nie jest w filmie tylko narkomanką, jest przede wszystkim samotną matką kochającą swoje dziecko, ale ewidentnie przegrywającą z uzależnieniem. Wreszcie ewolucja samego Chirona również zaskakuje. Bity, prześladowany i skrajnie nieśmiały homoseksualny chłopiec wyrasta na potężnego, umięśnionego dilera narkotyków… Wiemy, że to wciąż ten milczący i zaniedbany Chiron z dzieciństwa i czasu dojrzewania, ale teraz już nie do poznania wręcz opancerzony swoją podpatrzoną u innych władczą męskością. Konwencjonalne postrzeganie męskości także zostaje w Moonlight sprytnie zakwestionowane: macho wcale nie musi być okrutny i pozbawiony głębszych uczuć: macho może być tylko kostiumem, względnie pancerzem dla niepoprawnych romantyków.

          Oscar dla Moonlight jako najlepszego filmu w 2016 roku to prawdziwy przełom w historii nagród amerykańskiej Akademii. Jeszcze rok wcześniej ta sama Akademia została nazwana rasistowską za brak choćby jednej nominacji dla czarnoskórego artysty. Rok później filmem roku zostaje obraz Afroamerykanina z wyłącznie czarną obsadą i to na dodatek będący historią geja. Czasy najwidoczniej w pełni dojrzały, a amerykańska Akademia postanowiła dać odpór ciągle wysuwanym pod swoim adresem zarzutom o rasizm i homofobię, unicestwiając je za jednym zamachem. Moonlight to pierwszy film LGBTQ wygrywający najbardziej prestiżową amerykańską galę filmową. Jego zwycięstwo nie jest jednak tylko politycznym manifestem lub sukcesem mniejszości, to przede wszystkim triumf niezależnej sztuki filmowej, która w tak wyjątkowo subtelny i poetycki sposób potrafiła opowiedzieć historię jednego z nas.

Manchester by the Sea. Dom jest tam, gdzie boli.

          Manchester by the Sea prowadzi w rankingu najsmutniejszych filmów 2016 roku. Jedni piszą wprost o ‘symfonii cierpienia’, inni zaś o depresyjnej aurze bijącej z tego obrazu. Nie dajmy się jednak zwieść, Manchester by the Sea Kennetha Lonergana to jeden z najzabawniejszych dramatów obyczajowych, jakie zdarzyło mi się kiedykolwiek obejrzeć. I choć film rzeczywiście zbudowany jest na fundamencie ogromnej rodzinnej tragedii, to sposób opowiedzenia historii jest lekki i niemalże anegdotyczny. Kolejne sceny emanują codziennym, niewymuszonym humorem, jaki niesie ze sobą każde zwyczajne życie. Są oczywiście liczne momenty ściskające z całej siły za serce, ale pojawiają się one tak niespodziewanie i bez ostrzeżenia, że wywołują raczej zdumienie oraz zachwyt, niż ból i łzy. Manchester by the Sea sfilmowany jest z taką gracją oraz wyczuciem, że jego piękno bierze nas całkowicie z zaskoczenia, pozwalając długo jeszcze po zakończonym seansie wracać myślami do jego scen i bohaterów.

          Manchester by the Sea jest trzecim fabularnym dziełem niezależnego twórcy Kennetha Lonergana, który debiutował w 2000 roku znakomitym You Can Count on Me (Możesz na mnie liczyć) z Laurą Linney i Markiem Ruffalo. Obraz ten wygrał swego czasu nagrodę jury festiwalu Sundance i to właśnie tam powrócił Lonergan ze swoim najnowszym filmem, czyli Manchester by the Sea, w styczniu 2016 roku. Lonergan obraz wyreżyserował i napisał też do niego oryginalny scenariusz, który w lutym 2017 roku zdobył Oscara w swojej kategorii. Tak w ogóle to Manchester by the Sea zgarnął w sumie aż sześć nominacji amerykańskiej Akademii (w tym dla najlepszego filmu, reżysera, za scenariusz oryginalny i za aż trzy aktorskie role), które przełożyły się na dwa zwycięstwa w trakcie oscarowej gali: poza scenariuszem Oscara przyznano również Casey’mu Affleck’owi za pierwszoplanową rolę męską. Bezspornie jest więc Manchester by the Sea największym triumfem amerykańskiego kina niezależnego w 2016 roku.

          Manchester by the Sea to nadmorskie miasteczko w amerykańskim stanie Massachusetts. To właśnie tam z Bostonu musi powrócić główny bohater filmu, Lee Chandler (grany przez Casey’ego Afflecka), aby pochować starszego brata i zaopiekować się jego dorastającym synem. Zmarły brat, Joe Chandler (w tej roli powracający w retrospekcjach Kyle Chandler), wyznaczył w swoim testamencie Lee jako prawnego opiekuna dla swojego nastoletniego syna Patricka (nominowany do Oscara za tę kreację Lucas Hedges). Lee Chandler nie chce jednak przejąć odpowiedzialności za bratanka, a jeszcze bardziej nie w smak mu wizja powrotu do rodzinnego Manchester by the Sea. W serii retrospekcji poznajemy jego przeszłe dzieje i dowiadujemy się krok po kroku, jakie to wydarzenia z przeszłości ukształtowały jego obecny charakter.

          Perfekcyjnie zagrany przez Casey’ego Afflecka Lee Chandler to mężczyzna zrezygnowany, autodestrukcyjny i, co najistotniejsze, beznadziejnie pogrążony w poczuciu winy. Od początku filmu niejasne jest dla nas, co tak naprawdę uczyniło go takim człowiekiem. W Bostonie pracuje jako zwykły woźny i złota rączka, jest sam, pije sam i często wdaje się w barach w bezsensowne bójki z obcymi. Powrót do rodzinnego Manchester by the Sea jest mu wyraźnie nie na rękę, to konieczność, którą musi się zająć, ale którą jak najszybciej chciałby załatwić i wrócić do swojego bezbarwnego życia w Bostonie. Dzięki licznym retrospekcjom powoli zaczynamy rozumieć zachowanie Lee i powody jego wyjazdu z rodzinnego miasteczka. Jasne również staje się jego wycofanie i brak choćby śladowej ilości zadowolenia z życia. Dowiadujemy się też, że Lee miał kiedyś żonę i własną rodzinę. Grana przez Michelle Williams Randi Chandler (kolejna nominacja do Oscara), eks-partnerka Lee, pojawia się w filmie by dopełnić obrazu tragicznej przeszłości. Scena przypadkowego spotkania na ulicy między Lee i Randi to bezsprzecznie emocjonalne apogeum filmu, scena tak zwyczajna, a jednocześnie tak kipiąca od wyrażonych i niewyrażonych uczuć, jak to tylko możliwe. Już sama tylko ta scena jest przepustką do oscarowych nominacji dla Michelle Williams i Casey’ego Afflecka. Takich porażających scen jest w filmie znacznie więcej, a wszystkie one znienacka i niejako mimochodem ujawniają prawdę o bohaterach i ich przeszłym oraz obecnym stanie duszy. Te momenty w Manchester by the Sea są jak przebłyski słońca na pochmurnym, zimowym niebie nadmorskiego miasteczka.

          W niejednym już filmowym dziele rodzinna miejscowość była źródłem bólu i cierpienia dla protagonisty. W Manchester by the Sea dom jest miejscem, z którego trzeba uciec, ale nie po to, by zapomnieć, ale po to, by w ogóle dało się jakoś żyć. Lee Chandler jakoś żyje, ale jest to egzystencja całkowicie pozbawiona esencji. Zamiast depresji mamy w jego psychice całkowitą rezygnację, w miejsce woli i radości życia króluje ból oraz nieukojone poczucie winy. Lee Chandler nie może zostać uleczony, a tym bardziej zbawiony. Ma w swoim wnętrzu prywatne gorejące piekło, którego ogień podsycany jest przez bliskość domu, tego pierwszego i najważniejszego w życiu domu. Każdy z nas ma taki dom, każdy z nas obarczony jest jego prywatnym piekłem. Często jednak ból jest znośny, a nawet daje o sobie zapomnieć. To nie jest jednak przypadek Lee Chandlera. W Manchester by the Sea cierpienie determinuje całe życie jego głównego bohatera i nie ma od niego ucieczki. Kenneth Lonergan mistrzowsko potrafi wydobyć w swoich filmach te przepastne otchłanie ludzkiej duszy i uczynić je materią zapadających w pamięć obrazów.

Don't Think Twice. Nie myśl, po prostu improwizuj.

          Don't Think Twice Mike’a Birbiglia to jedna z najlepszych komedii 2016 roku. To również jeden z najwybitniejszych amerykańskich filmów niezależnych minionego roku. Bohaterem zbiorowym tego obrazu jest The Commune – sześcioosobowa grupa przyjaciół z Nowego Jorku, tworząca wspólnie trupę specjalizującą się w teatrze improwizowanym (tzw. impro). W filmie poznajemy perypetie teatralnej kongregacji, ale też każdego jej członka z osobna. Losy sześciorga przyjaciół ukazane są w słodko-gorzkiej konwencji, wszyscy są już po 30-stce i muszą skonfrontować swoje marzenia oraz aspiracje z niewesołą teraźniejszością, a także niejasną artystyczną przyszłością. Jednym udaje się odnieść sukces, innym gdzieś zaczepić. Pozostali zmuszeni są znaleźć dla siebie wreszcie jakiś pomysł na życie i się go trzymać. Don't Think Twice doskonale ukazuje ten moment w życiu, w którym najwyższy czas już pożegnać się ze swoimi młodzieńczymi rojeniami i wybrać realistyczną drogę rozwoju.

          Mike Birbiglia to przede wszystkim aktor i stand-up’owy  komik. W 2012 roku zadebiutował w roli niezależnego reżysera, kręcąc bardzo dobrze przyjęty film Sleepwalk with Me, w którym też zagrał główną rolę. W marcu 2016 roku Birbiglia pokazał na festiwalu filmowym South by Southwest w Austin w Teksasie swoje drugie reżyserskie dziecko, czyli Don't Think Twice właśnie. Podobnie jak jego debiut, również drugi film opiera się w dużej części na jego własnych zawodowych doświadczeniach jako aktora i komika. Niewątpliwie to właśnie autobiograficzne elementy zadecydowały w dużej mierze o artystycznym sukcesie obrazu. Mike Birbiglia i tym razem napisał szczery oraz niezwykle zabawny scenariusz, w którym życiowy realizm zderza się na każdym kroku z typowo ludzką komedią.

          W komediodramacie Don't Think Twice w centrum akcji znajduje się teatralna trupa o bardzo adekwatnej nazwie The Commune. Szóstka przyjaciół pod przewodnictwem swojego mentora i najstarszego członka, Milesa (w tej roli reżyser filmu Mike Birbiglia), próbuje przetrwać w artystycznym światku nowojorskiego teatru improwizowanego. Przyszłość nie zapowiada się wesoło, albowiem z braku funduszy i niskich cen za bilety ma zostać zamknięty teatr, w którym występuje The Commune. Świadomi zmieniających się czasów członkowie grupy próbują ocalić zespół i jednocześnie zapewnić sobie artystyczną przyszłość. Punktem zwrotnym staje się sukces jednego z przyjaciół, Jacka (Keegan-Michael Key), który dostaje pracę jako etatowy komik w telewizyjnym programie satyrycznym Weekend Live (oczywiste nawiązanie do Saturday Night Live). Sukces Jacka rzutuje na jego związek z Samanthą (Gillian Jacobs), również występującą w The Commune. Dziewczyna także dostaje szansę pracy w Weekend Live, ale z niej rezygnuje, najwidoczniej chcąc dla siebie czegoś innego. Pozostali członkowie trupy czują się zaś przez sukces kolegi albo mocno zdeprymowani, albo podwójnie zmotywowani do pracy nad własnymi kreatywnymi projektami. Allison (Kate Micucci), Lindsay (Tami Sagher) oraz Bill (Chris Gethard) piszą własne skecze, najstarszy zaś członek grupy, grany przez samego reżysera Miles (najbardziej też przybity sukcesem Jacka), decyduje się z kolei na radykalną zmianę życiowych priorytetów…

          Jest taki moment w filmie, kiedy jeden z bohaterów nieco zgaszonym tonem obwieszcza swoim przyjaciołom, że dwudziestka to czas, w którym ma się nadzieję na przyszłość i oddaje się marzeniom, trzydziestka zaś to wiek, w którym zdajemy sobie sprawę, jak głupio było mieć nadzieję. W Don't Think Twice szóstka przyjaciół to właśnie 30-latkowie, którzy swojemu zawodowemu życiu chcą nadać właściwy kierunek. Konsekwencją indywidualizmu jest rozpad grupy i naturalna śmierć wspólnego artystycznego projektu, czyli trupy The Commune. W filmie Birbiglia mamy okazję zobaczyć wiele występów tego zespołu i poczuć ducha sztuki komediowej improwizacji. Członkowie teatralnej grupy mają autentyczny talent i wspólnie potrafią stworzyć na scenie inteligentnie zabawny spektakl, budując coś z niczego, bez wcześniejszego scenariusza, bez najmniejszych przygotowań. Liczy się praca trupy jako całości, tzw. ‘grupowy umysł’, kiedy to wspólnymi siłami w ramach interakcji na scenie tworzą się spontaniczne, absurdalne często dialogi i sytuacje. Naczelną zasadą teatru improwizowanego jest nie mówienie nigdy ‘nie’ na sugestię bądź stwierdzenie partnera na scenie (zasada ‘tak, i…’). Podstawą improwizacji jest tworzenie dialogu, a więc zaakceptowanie słów drugiej strony i dodanie do nich czegoś od siebie. Słowo ‘tak’ jest więc kluczem do sukcesu improwizacji. ‘Nie’ prowadzi donikąd, ‘nie’ jest po prostu końcem dialogu.

           Istnieje jeszcze jedna kardynalna reguła improwizacji na scenie: nie wolno myśleć, zapamiętywać, analizować lub planować. Trzeba po prostu improwizować, poddać się chwili i wznieść się na jej fali. Dialogi będące rezultatem spontanicznej interakcji między grupką przyjaciół zawsze będą miały absurdalno-surrealistyczne odchylenie i ewidentnie komediowy wydźwięk. Taka jest istota oraz zarazem natura teatru improwizowanego. W Don't Think Twice ta zasada dużo mówi także o szóstce przyjaciół tworzących The Commune. To ludzie z ogromnym poczuciem humoru, lubiący spontaniczność i nieprzewidywalność w życiu, improwizacja jest dla nich sposobem na życie. Żyją więc improwizując, nie tylko zawodowo, ale również prywatnie. W Don't Think Twice pojawia się jednak nieuchronne pytanie: czy można tak przeżyć całe życie? Wygląda na to, że młodość to nie tylko domena marzeń i nadziei, ale przede wszystkim improwizacji. Dorosłość, w myśl tej zasady, byłaby więc końcem improwizacji a początkiem stabilizacji?

Little Men (Mali mężczyźni). Mała przyjaźń, duży konflikt.

          Przyjaźń dwóch trzynastoletnich chłopców na nowojorskim Brooklynie rozkwita w cieniu zaostrzającego się konfliktu ich rodziców. Little Men Iry Sachsa to cichy, bardzo subtelny film o magicznej mocy przyjaźni. Wyczulona na obserwację kamera reżysera, z charakterystycznym dla tego twórcy poczuciem intymności, podąża za bohaterami tego dramatu, próbując zrozumieć każdą ze stron konfliktu. Atmosfera Little Men przypomina tę z teatralnych sztuk Antoniego Czechowa. Niby nic wielkiego się nie dzieje, a jednak między poszczególnymi postaciami rozgrywają się, nabrzmiałe emocjami, ciche dramaty. Nie przypadkiem też w jednej ze scen widzimy fragment teatralnej inscenizacji Mewy, jednej z najwybitniejszych sztuk Czechowa, tego mistrza krótkiej formy. Ira Sachs to współczesny Czechow amerykańskiego kina.

          Dramat Little Men pokazano po raz pierwszy na festiwalu Sundance z początkiem 2016 roku. Film miał swoją europejską premierę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie w lutym tego samego roku. Tak jak właściwie wszystkie dzieła Iry Sachsa, i ten film został powszechnie doceniony przez krytykę, zignorowany zaś przez szerszą publiczność. Podobnie jak poprzedni film tego reżysera - Love Is Strange (Miłość jest zagadką) z 2014 roku - Little Men to efekt współpracy Iry Sachsa i Mauricio Zachariasa: obaj panowie wspólnie napisali scenariusz filmu. Po raz kolejny też okazało się, że czechowowski nastrój nie jest na miarę współczesnych czasów.

          Brian (Greg Kinnear) po śmierci ojca przenosi się do jego mieszkania na nowojorskim Brooklynie wraz z żoną Kathy (Jennifer Ehle) oraz trzynastoletnim synem Jake’iem (świetny Theo Taplitz). Wycofany i nieśmiały Jake szybko zaprzyjaźnia się z Tony’m (znakomity Michael Barbieri), synem mieszkającej w tym samym budynku Leonor (Paulina García). Tak się jednak składa, że Leonor prowadzi sklep krawiecki w dolnej części posesji, a jej nowym właścicielem staje się po ojcu Brian. Szybko też okazuje się, że Leonor, z racji swojej zażyłej przyjaźni z nieżyjącym ojcem Briana, otrzymywała od staruszka duży upust przy opłacie czynszu za wynajem. Brian jest aktorem, nie zarabia dużo, a ciężar utrzymywania rodziny spoczywa głównie na barkach jego żony, psychoterapeutki Kathy. Pod presją siostry Audrey (Talia Balsam) Brian nie ma innego wyjścia jak trzykrotnie podwyższyć czynsz Leonor, tak aby przynajmniej zbliżył się do rynkowej średniej. Decyzja ta napotyka na zdecydowany opór Leonor, która jak lwica gotowa jest bronić dotychczasowych warunków najmu. Narastający konflikt rodziców szybko staje na przeszkodzie specjalnej przyjaźni, jaką dzielą ze sobą Jake i Tony.

          W Little Men Iry Sachsa przyglądamy się bacznie każdemu punktowi widzenia, poznajemy perspektywę każdej ze stron konfliktu. Widzimy więc niewesołą sytuację Briana, który jako aktor bez sukcesów musi godzić się na upokarzającą sytuację życia z zarobków żony. Spadek po ojcu jest jego jedyną szansą na zmianę tego stanu rzeczy. Wynajem powinien przynosić dochód, stąd jego konflikt z Leonor. Ponadto na podwyżkę czynszu naciska druga spadkobierczyni, czyli siostra Briana Audrey.  Leonor z drugiej strony walczy o finansowe być albo nie być, nie stać ją na wyższe opłaty, dlatego też odwołuje się do emocjonalnych argumentów, próbując przekonać Briana, że jego ojciec nie życzyłby sobie żadnych zmian w umowie najmu. Leonor jest wroga, nieprzyjemna wręcz, ale w końcu walczy o finansowe przetrwanie. Pogarszający się stan stosunków między rodzicami rzutuje bardzo mocno na nieoczekiwanej zażyłości pomiędzy dziećmi antagonistów. Dla wyalienowanego Jake’a Tony jest idealnym kompanem: obaj uwielbiają grać w gry komputerowe, obaj też mają artystyczne ambicje. Jake dużo szkicuje i chce zostać malarzem, Tony zaś pragnie dostać się do szkoły aktorskiej. Ich wyjątkowa więź pada jednak ofiarą sporu między dorosłymi i jest to największy w filmie dramat.

          Znalezienie w życiu najlepszego przyjaciela to jedna z najpiękniejszych rzeczy, jakie mogą się w ogóle przytrafić. To właściwie wstęp do znalezienia prawdziwej miłości, tej najważniejszej życiowej więzi. Prawdziwa przyjaźń przygotowuje nas do tej przełomowej umiejętności, jaką jest zdolność nawiązywania szczerych i głębokich relacji. Narodziny właśnie takiej więzi obserwujemy na ekranie na przykładzie relacji między Tony’m oraz Jake’iem. Obaj młodzi aktorzy są fenomenalni w swoich rolach, ich postaci tak różne, a jednocześnie tak bardzo do siebie przystające. Jake jest bardzo introwertyczny, krańcowo wręcz nieśmiały, właściwie nie ma żadnych kolegów. Przyjaźń z Tony’m to najważniejsza rzecz, jaka mu się w jego krótkim życiu przydarzyła. Tony z kolei jest bardzo ekstrawertyczny i towarzyski, jego bezpośredniość oraz otwartość stanowią swego rodzaju tarczę ochronną, za którą chce się schować Jake. Cichy, intymny wręcz tragizm Little Men przywołuje wspomnienie najlepszych sztuk Antoniego Czechowa. Bohaterowie filmu, tak jak u rosyjskiego pisarza, cierpią głównie w milczeniu, ich gesty skazane są na porażkę. Nie udaje im się zmienić niekorzystnego dla nich biegu wydarzeń, widzą jak ich życie przechodzi obok, mija ich, po czym odchodzi gdzieś daleko. Żyją jednak dalej, patrząc w przyszłość ze świadomością straty, która już na zawsze pozostanie integralną częścią ich tożsamości.

Other People. Sztuka umierania.

           Choroba i śmierć, poza swoimi destruktywnymi mocami, posiadają także niewyczerpane wręcz twórcze zdolności. Konsekwencje tego stanu rzeczy widać najlepiej na polu sztuki. Najlepsza płyta 2016 roku (Blackstar Davida Bowiego) powstała właśnie jako rezultat konfrontacji ze zbliżającą się nieuchronnie śmiercią. Rok 2016 dał nam również Other People, niezależny komediodramat, w którym temat umierania potraktowany został z dużą dawką (absurdalnego nierzadko) humoru. Przefiltrowana przez artystyczne umysły śmierć objawia nam się zazwyczaj w zupełnie innym wymiarze. W Other People ten wymiar ma komiczno-absurdalne zabarwienie. I choć choroba w tym filmie pozostaje chorobą, a umieranie wciąż jest tak samo ciężkie i odstręczające jak w realnym życiu, to ten zaprawiony czarnym humorem wymiar filmu pozwala nam obejrzeć Other People z autentycznym zaangażowaniem, a nawet z przyjemnością.

          Other People jest debiutem reżyserskim dla Chrisa Kelly’ego, satyryka znanego ze współpracy z Saturday Night Live. Chris Kelly napisał scenariusz filmu w oparciu o swoje osobiste doświadczenia z odchodzeniem na raka własnej matki. Obraz pokazany został premierowo w styczniu 2016 roku na Sundance Film Festival, gdzie walczył w głównym konkursie dramatycznym. Film doceniono przede wszystkim za jego autentyzm oraz świeże, komediowe podejście do zupełnie nieśmiesznego tematu. Życie, energię i entuzjazm tchnęli w ten obraz jego czołowi aktorzy z Molly Shannon i Jesse’m Plemons’em w głównych rolach.

          David (bardzo dobry Jesse Plemons) jest 29-letnim scenarzystą, pracującym w Nowym Jorku. Chłopak przyjeżdża do rodzinnego domu w Sacramento w Kalifornii, aby wraz z ojcem i dwiema młodszymi siostrami zaopiekować się chorą na rzadką odmianę raka matką, Joanne (znakomita w tej kreacji Molly Shannon). Joanne szybko odstawia chemioterapię i dla wszystkich staje się jasne, że zostało jej już niewiele czasu. Dla Davida czas powolnego odchodzenia matki jest jednocześnie najgorszym rokiem w życiu. Na krótko przed przyjazdem do domu zerwał ze swoim długoletnim chłopakiem Paul’em (Zach Woods), na miejscu zaś trudno mu pogodzić się z nieakceptującym jego homoseksualnej orientacji ojcem (Bradley Whitford). Pomimo ciężkiej sytuacji w domu, David próbuje popchnąć do przodu swoje życie zawodowe, a nawet osobiste. Najgorszy rok jego egzystencji staje się równocześnie dla Davida nieocenioną lekcją życia.

          Other People to nie pierwszy niezależny amerykański film, w którym postać umierającej na raka matki kładzie się długim cieniem na życiu dziecka. Ledwie rok przed premierą filmu Chrisa Kelly’ego wyszedł równie znakomity James White Josha Monda, notabene również czystej rasy debiut. No i oczywiście nie można zapomnieć fenomenalnej Wizyty u April (Pieces of April) Petera Hedgesa z 2003 roku z rewelacyjną Patricią Clarkson (ten film także był reżyserskim debiutem). O ile James White to czystej próby dramat, o tyle Wizyta u April traktuje śmiertelnie poważne tematy z komediową dezynwolturą, dokładnie tak samo, jak czyni to film Kelly’ego. Najżywsze skojarzenia budzą aktorki: kreacja Molly Shannon z Other People jako Joanne pozostaje głęboko w pamięci, głównie dzięki charyzmie i satyrycznemu sznytowi tej aktorki. To wyjątkowe połączenie dramatycznych i komediowych talentów upodabnia bardzo Molly Shannon do Patricii Clarkson z Pieces of April właśnie. Bardzo pokrewną w swym tragiczno-komicznym wymiarze rolę Molly Shannon grała w o rok starszym Me and Earl and the Dying Girl (Earl i ja, i umierająca dziewczyna), w którym (o ironio!) wcieliła się w samotną matkę-alkoholiczkę chorej na białaczkę dziewczynki. Mam jeszcze jedno przemożne skojarzenie, tym razem telewizyjne: chodzi mianowicie o komediowy serial Showtime’a The Big C (Słowo na R) z niezapomnianą kreacją Laury Linney. Molly Shannon wpisuje się swoją rolą w poczet wybitnych aktorek, które tak samo dobrze potrafią odnaleźć się w dramacie, co w komedii, i to na dodatek jednocześnie. Gdyby Other People był bardziej znanym filmem, Molly Shannon ścigałaby się pewnie o oscarową nominację.

          Grany przez Jesse’go Plemonsa główny bohater filmu, David, w przeciwieństwie do swojej matki, nie potrafi odpuścić i na luzie podejść do własnego życia. Obsesyjnie obgryza paznokcie, jest wiecznie spięty i krańcowo zestresowany. Choć zawodowo pisze satyryczne teksty do programów telewizyjnych i seriali, to w realnym życiu ma poważny problem z docenieniem czarnego humoru, którego w jego życiowej sytuacji nie brakuje. Tak jest choćby w rozbrajającej scenie tanecznego popisu nieletniego brata jego najlepszego przyjaciela (J.J. Totah jako queerowy Justin dosłownie kradnie tutaj show). Podczas gdy najbliższa rodzina małego Justina bawi się, w lekkim osłupieniu oglądając jego erotyczny show, uczestniczący w pokazie w charakterze publiczności David poważnie obawia się, czy tego rodzaju widowisko nie podpada pod kategorię pedofilii, i czy nie pójdzie przypadkiem za to siedzieć… Takich komediowych momentów (często z pogranicza absurdu) jest w Other People znacznie więcej, przez co pozwalają one idealnie odetchnąć i rozładować napiętą atmosferę. Humor i dramat przeplatają się w debiucie Chrisa Kelly’ego w bardzo dobrze wymierzonych proporcjach, nadając filmowi lekkości i wdzięku. W dziełach takich jak Other People umieranie może i potrafi stać się sztuką.